الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

264

تفسير مجمع البيان (فارسى)

فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ : دربارهء تفسير اين آيه چند وجه است : 1 - مقصود اين است كه هر كه را خدا بخواهد به سوى ثواب و راه بهشت هدايت كند ، تصميم او را نسبت به اسلام قوى مىسازند و براى او انگيزه‌هايى ايجاد مىكند كه به اسلام تمسك جويد و وسوسه‌هاى شيطانى و خاطره‌هاى فاسد را از دلش مىزدايد . اينها را از راه لطف و منت و بپاس اينكه هدايت خدا را پذيرفته است ، انجام مىدهد . چنان كه مىفرمايد : « وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً » ( محمد 17 : آنان كه هدايت يافتند ، خدا بر هدايتشان مىافزايد ) و « يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً » ( مريم 76 : خداوند بر هدايت هدايت يافتگان مىافزايد ) وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً : و هر كه را خدا بخواهد از ثواب و كرامت خود گمراه كند ، بكيفر بىايمانيش سينه‌اش را تنگ و سخت مىسازد ، بىآنكه مانع ايمانش شود و قدرت را از او سلب كند . بدينترتيب گشايش سينه ، پاداشى است كه خداوند به افراد مىدهد . چنان كه به پيامبر گرامى ميفرمايد « أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ » ( انشراح 1 : آيا سينه‌ات را گشايش نداديم ) و بدنبال آن به او ميفرمايد ، بار را از دوش تو برداشتيم و نام ترا بلند كرديم . اينها همه پاداشى است كه خداوند در ازاء تحمل بار رسالت ، به پيامبر عطا كرده است . اينكه ما هدايت و راهنمايى را بسوى ثواب ، معنى كرديم ، بدليل اين آيه است : « وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ » ( محمد 5 : آنان كه در راه خدا كشته شدند ، خدا اعمالشان را گم نميكند . به زودى آنها را به ثواب هدايت و كارشان را اصلاح مىكند ) و بديهى است كه هدايت بعد از كشته شدن چيزى جز ثواب نيست ، زيرا پس از مرگ تكليفى وجود ندارد . در روايت صحيح وارد شده است كه وقتى اين آيه نازل شد ، از پيامبر گرامى پرسيدند : منظور از گشايش سينه چيست ؟ فرمود : نورى است كه خدا در دل مؤمن مىافكند و سينه‌اش را بوسيله آن گشايش و روشنى مىبخشد . پرسيدند : آيا اين نور نشانه‌اى دارد ، كه شناخته شود ؟ فرمود : آرى ، توجه به خانهء جاودانى و كناره‌گيرى از خانهء فانى و فريبا و آمادگى براى مرگ پيش از فرا رسيدن آن .